کد خبر : 41121
تاریخ انتشار : جمعه 1 ژانویه 2021 - 21:23

مسئولین می‌بینند، نابینایان خیر!

مسئولین می‌بینند، نابینایان خیر!

مسئولین هر سال روز جهانی عصای سفید فقط یک بازدید کلی از مدرسه نابینایان دارند.

به عنوان یک انسان در ساختاری به نام جامعه که همواره رو به توسعه دارد و زندگی را برای عده ای آسان و برای عده ای سخت نموده، با همۀ چالشهای روزمره که همه می‌دانیم چیستند، مشغول به تدریس موسیقی در مکتب ریتم صلح در استان قزوین هستم و همزمان با افراد عادی، با کودکانی که به لحاظ بینایی دچار مشکل مادرزادی یا اکتسابی هستند نیز فعالیت دارم و در تلاشم تا سطح فرهنگ جامعه‌ی نابینایان را در حوزۀ موسیقی ارتقا دهم که در این راه با دشواریها و کمبودها و ناملایمات و چالشهای بسیاری از سوی دولت، جامعه و خانوادۀ نابینایان و مردم عادی مواجه شدم:

زیاد نمیگذرد از اینکه به فکر افتادم به سمت کودکانی بروم که استثنایی هستند و نیاز مبرم به کسب مقام و مهارت اجتماعی دارند. (از اهمیت مهارت اجتماعی در رفتار کودکان استثنایی خواهم گفت).

به عنوان مدرس خود را به آموزش و پرورش مدارس استثنایی استان قزوین معرفی کردم به جهت اخذ مجوز قانونی برای تدریس موسیقی در ساعت زنگ هنر در مدارس نابینایان و آنها سرباز زدند و در نهایت بی‌احترامی حتی فرصت صحبت کردن را گرفته و حاضر به شنیدن حرفهایم نشدند، سرانجام زبان به تحثیر گشوده و هنوز هیچ نشده، مرا از خود راندند [جایی که مهد آموزش و پرورش است، الگوی مناسبی در برخورد با یک هنرمند نبود].

هرچند دست از تلاش نکشیدم و به مدارس رجوع کردم و بدون چشمداشت خود را معرفی کردم تا از این میان یک مدرسه به مدیریت آقای رضا اکبر‌شاهی به دلیل علاقه‌ای که به هنر و موسیقی داشتند حاضر به شنیدن دلایل و صحبتهایم شدند و پذیرفتند که این فرصت را برایم ایجاد کنند تا بتوانم کار موسیقی درمانی را با این کودکان آغاز کنم. به مدد این بزرگمرد توانستیم برخی امکانات اولیه مثل زیر پایی و تنبک هایی با قیمت ارزان که توان خریدشان برای بعضی خانواده ها مقدور نبود تهیه کنیم و در اختیار کودکان قرار دهیم.

به دلیل نداشتن امکانات کافی و عدم حمایت مسئولین مربوطه هیچ گاه نتوانستم این کودکان را به مراحل بالاتری هدایت کنم. چرا که بعد از اتمام کلاس ششم، دانش آموزان از این مدرسه فارغ ‌التحصیل شده و امکان و اجازه شرکت در این کلاسها را نداشتند. آموزگاهی هم که برای آموزش موسیقی به معلولین باشد متاسفانه در قزوین که هیچ، می توان گفت در ایران وجود ندارد، از طرفی حضور معلم موسیقی دختر در خانه برخی خانواده ها پذیرفته نیست. تعداد زیاد دانش آموزان در روز و عدم امکان دسته بندی نیز از کیفیت آنچه انتظار دارم کاسته است.

به هر روی مسئولین آموزش و پرورش بعد از بازدید از کلاس موسیقی و اجرای دانش‌آموزان، به هیچ وجه توجهی از خود نشان ندادند و حتی نپرسند که این بچه ها برای شرکت در کلاس با چه کمبودهایی مواجه هستند تا این هنر و کلاس موسیقی ارتقا پیدا کند.

در هر صورت با توجه به شرایط خاص پس از سنجش ابتدایی برای پیدا کردن کودکان دانش‌پذیر تعدادی را انتخاب و ساز را به دستشان دادم و از آنها خواستم تا یکسری حرکات ساده و اولیه تنبک مثل تم و بک و بشکن یا پلنگ را بر روی ساز بزنند تا مشخص شود کدامشان از مسئله خشکی عضله رنج میبرند.

مسئله خشکی عضله در کودکان نابینا بسیار حائز اهمیت است چون مدام با خط بریل کتابخوانی میکنند، طبیعتا انگشتانشان از نرمی و لطافت سایر افراد عادی برخوردار نیست و مطلبی است که باعث شده تا تصور کنند نمیتوانند از مهارتهای حرکتی ظریف بهرمند باشند. تنبکنوازی برای اینگونه کودکان، کاردرمانی محسوب میشود چرا که مجبور هستند برای اجرای تکنیکهای پلنگ (بشکن) مدام تمرینات ریز انگشتی را انجام دهند تا از این خشکی مفرط رهایی یابند.

کمبود شدید محبت در دل این کودکان به دلیل کوچک بودن جامعه پیرامونشان و مورد کم‌توجهی قرار گرفتن، این مطلب را به وضوح مشخص می‌نماید که تنها از طریق محبت و آزادی عمل در کلاس هنر جذب ساز تنبک شدند. پس از این مرحله فرصت خیلی کوتاهی به دست می آید تا درس را شروع کنیم و در جلسات اول فقط حرکات ریز پلنگ (بشکن) و نرم کردن و حرکت دادن انگشتان به صورت تک تک و جداگانه روی تنبک را تمرین کردیم . با همین شیوه پس از ادراک کودکان از حرکات اصلی تنبک، درس را شروع کرده و فقط یک میزان را برایشان شمرده و میخواندم تا بتوانند درک کنند…

این تنها شیوه‌ای است که میشود با بچه های نابینا کار کرد چرا که به دلیل نبود امکانات تایپی، کتابی با خط بریل برایشان چاپ نشده و مجبور به خواندن از روی درس و نواختن به شکل گوشی هستیم و خوشبختانه در این راه چه در ارتباط با بچه هایی که کم‌هوش یا کم توان بودند و چه کودکانی که به نسبت از استعداد بیشتری بهره مند بودند نسبتاً موفق عمل نموده ام.

اما چالش‌های آموزشی همواره هست:  کتاب مناسب، مدت زمان کم برای پرداختن و رسیدگی کردن به تک تکشان ، متفاوت بودن سطح بهره هوشی آنها، خشکی عضله، حرکتهای اضافی و کلیشه ای بدن، و از همه مهتر باورشان که پذیرفته اند نمیتوانند.

تعریف معلولیت و اینکه به چه کسی معلول یا ناتوان یا فردی با شرایط استثنایی یا نیاز ویژه گفته میشود اینجا مطرح است. مشکل اصلی اینست که اینگونه افراد تمایلی به معلول بودن ندارند و از طرفی جامعه‌ی بیرونی آنها را اینگونه میداند و بازخورد اطرافیان با شخص معلول یا ناتوان به لحاظ فیزیکی ، مناسب نیست و از جامعه طرد میشوند. در تعریف و حالت کلی، معلولیت به ناتوانی در انجام تمام یا قسمتی از فعالیتهای عادی زندگی فردی یا اجتماعی به علت وجود نقصی مادرزادی یا اکتسابی بر قوای جسمانی یا روانی اطلاق میشود و در نتیجه فرد را از وظایف عادی با توجه به سن و عوامل اجتماعی و فرهنگی باز میدارد یا او را محدود میکند و سبب اختلال در جابجایی فرد در محیط میشود.

به طور کلی اصطلاح کودک استثنایی برای توصیف کودکان معلول و مستعد ، هر دو ، مورد پذیرش هستند که در اینجا و حوزه کاری‌ نگارنده ما کودکی را استثنایی تعریف میکنیم که ناگزیر باشیم برنامه آموزشی را برای آنها تغییر دهیم. در قسمت زیر به شیوع برخی از مشکلاتی که در بینشان با آنها مواجه هستیم اشاره شده است:

۱. تفاوتهای بهره هوشی (باهوش . کم هوش . کم توان ذهنی )

۲. تفاوتهای ارتباطی

۳. تفاوتهای حسی شامل نقص در نوع بینایی (کم‌بینا . نابینا )

۴. تفاوتهای رفتاری که دچار آشفتگی عاطفی یا نارسایی اجتماعی (انزوا و گوشه گیری) هستند

۵. برخی از آنها شامل چند نقص مشترک هستند ( مثلا نابینایی و کم توان ذهنی )

۶. حرکات اضافه مثل تکانهای شدید بدن دست یا پا یا بالا تنه که موجب استرس میشد

۷. خشکی عضله و مهارتهای حرکتی ظریف

چالش در ارتباط با کودکان صرفا نابینا این است که برخی از آنها، علی‌رقم پذیرش نابیناییشان حتی زمانی که از جامعه مورد توجه و تشویق قرار میگیرند به خاطر نابیناییشان جبهه گیری میکنند و از جامعه دوری می‌جویند که این ریشه در عدم آموزش اجتماعی به آنها ازجانب خانواده یا محل پرورششان میباشد. برخی از این کودکان صرفا نابینا، قادرند به صورتی با این مسئله کنار بیایند که برای اغلب تعجب آور است و بخاطر حمایتهای مدرس و خانواده بر ناتوانی خود غالب شده اند که تحسین برانگیز است. باید این را تاکید کنیم که کودک با نیاز ویژه (استثنایی) پیش از هر چیز یک کودک است، (انسان است با همه خصوصیات و صفات یک انسان) و معلمان و اولیا باید خودشان را با آن سازگار کنند و از بازخورد‌های متفاوت این کودکان رنجیده خاطر نشوند.

                                                                        *

مهارت های اجتماعی:

تاثیر موسیقی درمانی به عنوان مهارت اجتماعی کودکان با نیازهای ویژه (استثنایی):

میدانیم که هنر موسیقی یک مهارت اجتماعی محسوب میشود. کودکان استثنایی به علت ضعف مهارتهای اجتماعی معمولا منزوی و گوشه‌گیر هستند و در برقراری ارتباط با دیگران دچار مشکل میشوند و در خطر طرد و عدم پذیرش از سوی دیگران هستند. تحقیقات نشان داده است، کودکانی که در مهارتهای اجتماعی شرکت داشته اند از اختلالات کمتری برخوردارند و آموزش مهارتهای اجتماعی در کاهش اختلالات کودکان تاثیر مثبت دارد. در حقیقت اکتساب مهارت، محور اصلی رشد اجتماعی، شکل‌گیری روابط، کیفیت تعاملات اجتماعی، سازگاری و حتی سلامت روان فرد به شمار میرود.

از سوی دیگر آموزش مهارت اجتماعی موجب کاهش انزوا، حواس پرتی، بی‌ثباتی روانی و کنترل هیجان، بی‌نظمی، اختلالات بیرونی و درونی، بهبود مشکلات رفتاری_عاطفی ، و افزایش رفتارهای پسندیده اجتماعی و خود‌کنترلی، تقویت شبکه اجتماعی همسالان و معلمان، رفتارهای قاعده مند، آغاز‌گری گفتگو در زمان مناسب، سازگاری اجتماعی و عملکرد خوب در تحصیل میشود.

در حقیقت آموزش مهارتهای اجتماعی باعث میشود کودک یا دانش‌آموز بتواند راهبرد و مهارتهای اجتماعی را در تمام محیط‌ها و موقعیت‌های واقعی زندگی تمرین کرده و به کار ببندد . (مطابق تحقیقات متسون و اولندیک ۱۹۸۸ . گومز و مک لارن و دیگرانی که گفتن تک تک اسامیشان در اینجا مقدور نیست)

                                                                        *

حرکتهای تکراری و کلیشه‌ای :

کودک استثنایی از هر رسته ای که باشد حرکتها و رفتارهای کلیشه ای و تکراری و یا حرکات غیر طبیعی با بدن خود دارد. مثل تکانهای مکرر بدن رو به جلو و عقب به صورت مداوم یا بازی با زبان و دهان و تولید صداهای نامناسب یا تکان دادن بی‌مورد دستها که همه‌ی اینها به دلیل نابینایی توسط کودک جایگزین میشوند که در این مورد تمام وقت تلاش بر این بود تا این حرکات اضافه را از آنها گرفته و در مقابل، حفظ آرامش و صاف نشستن در حین نواختن را بیاموزند که تجربۀ موفقی بود.

از تجربه ای عینی برایتان مثالی آورده ام: کودکی را پذیرفتم که همزمان کم‌توان ذهنی و نابینایی و خشکی عضله و حرکات تکراری توامان را با هم داشت و بعد از پنج ماه توانست درس هفتاد و چهار و هفتاد و پنج کتاب روایت را به درستی اجرا کند! آیا به نظر شما این شرایط ساده است؟ اما تنبک به عنوان ابزار کاردرمانی آن را ساده می کند، چگونه؟

تاثیر مستقیم تنبکنوازی در دو نیمکره مغز :

این مبحث مهم در ارتباط با فعال شدن دو نیمکره چپ و راست مغز بر اثر تکرار و تداوم آموختن و نواختن ساز تنبک است. به دلیل استفاده از تکنیکهای دست بالای ساز و همزمان اجرای همان تکنیک ها با دست کنار ساز در حقیقت هر دونیمکره مغزی شروع به فعالیت میکنند که با توجه به تحقیقات انجام شده: نیمکره چپ مغز وظیفه: شناختی ، کلامی ، تحلیلی ، نظم ، خواندن ، نوشتن ، فکر کردن با کلمات ، ریاضیات ، منطق و محاسبات را دارد و نیمکره راست مغز وظیفه: خلاقیت، خیال‌پردازی، تفکر کل نگر، هنر، تجسم احساسات، نشانه‌های غیر کلامی، ریتم، خیالبافی و احساسات را داراست .

با عنایت به اینکه نیمکره راست مغز روی قسمت چپ بدن تسلط دارد و نیمکره چپ مغز بر روی قسمت راست بدن متمرکز است و فعالیتهایش را کنترل میکند، در بین تمام کتابهای موسیقی تنبکنوازی که در طی این سالها تجربه نموده ام، کتاب روایت استاد فربد ‌یداللهی از همان ابتدا همزمان تکنیکها را برای هر دو دست مطرح کرده است که نشان از ذهن خلاق مولف آن کتاب دارد و با توجه به همین مطلب برای شروع تدریس با کودکان با نیازهای ویژه (استثنایی) این کتاب پر بار را برگزیدم و نتیجه های مطلوبی حاصل شد.

به هر روی هدف بلند مدت از اینکار اینست که این کودکان با آموزش مهارت هنر تنبکنوازی، بتوانند برای خود جایگاه و مقام اجتماعی کسب کنند تا به واسطۀ این مهارت ، خود را به عنوان فردی توانمند در جامعه مطرح کرده و به مانند دیگر اشخاص عادی مشغول به فعالیت در جامعه باشند. هر چند داشتن استعداد کافی نیست، تدریس صحیح مهمترین بخش آموزش است. با بوم و قلم هیچ کس بدون آموزش و دریافت مهارت نقاش نخواهد شد! یک بار دیگر به یان نکته که در ابتدا اشاره شد بیاندیشیم که جایگاه و نقش مدرس و استاد در جامعه چیست؟

نوشته: محیا خیری

ارسال نظر شما
مجموع نظرات : 0 در انتظار بررسی : 0 انتشار یافته : 0
  • نظرات ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط مدیران سایت منتشر خواهد شد.
  • نظراتی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • نظراتی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با خبر باشد منتشر نخواهد شد.