کد خبر : 50835
تاریخ انتشار : یکشنبه 14 فوریه 2021 - 10:35

یادداشت مرضیه بهرامی برومند برای هاله لاجوردی

بازگشت امر سرکوب شده

بازگشت امر سرکوب شده
کدامیک در یادها باقی خواهند ماند و کدامیک فراموش و به یاد آورده نخواهد شد؟ بقای نام یا فنای تام ؟ مسأله این است! چه کسی فراموش نخواهد شد؟

عصر فرهنگ؛ مرضیه بهرامی برومند (پژوهشگر حوزه مطالعات زنان) – دقیقاً پس از فوت هاله لاجوردی – امر سرکوب شده – باز می­ گردد. زخمی کهنه و دردناک سرباز می­ کند و گذشته در هیئت ساختاری نظم آکادمیک قد علم می ­کند تا به «هاله» دوباره هویت ببخشد.

نظام پدرسالارانه دانشگاهی، استقلال فکری و زیبایی­ شناسی زنانه را در خود و بر خود نمی پسندد و نمی پذیرد، و پیرامون سیاست های هویتی خویش حصارهایی از جنس ایدئولوژی برپا می کند و دگرهایی را که از امکان و استعداد اکثریت شدن –یا به بیان آگامبن، حذف ادغامی یا ادغام حذفی– برخوردار نیستند، حذف و یا طرد رادیکال می نماید و بسیاری از سوژه های وفادار و اصیل را به سوژه های پشیمان و خجل و شرمنده تبدیل می­ کند و فردیت و خود-بودگی را به بهای یکسان ­سازی طرد می­ کند. فرد می­ تواند با گذشته­ ای پر از حقارت و ناکامی در سیستم آکادمیک جذب و ادغام حذفی و جزیی از پروژه یکسان ­بودگی باشد و یا می ­تواند با گذشته ­ای از فردانیت، خودبودگی و استقلال فکری از سیستم طرد و حذف شود.

کدامیک در یادها باقی خواهند ماند و کدامیک فراموش و به یاد آورده نخواهد شد؟ بقای نام یا فنای تام ؟ مسأله این است! چه کسی فراموش نخواهد شد؟ آنکه در کارخانه شبیه­ سازی ادغام می­ شود و همه چیز را فراموش می­ کند؟ یا آنکه طرد می ­شود و در یگانگی و تنهایی خود هیچ چیز را فراموش نمی­ کند؟ کدامیک زمانی بازخواهد گشت و حقیقت را خواهد گفت، حتی با مرگش. کدامیک در یادها و خاطره­ ها باقی و ماندنی و منشأ آگاهی است.

کدامیک در یادها باقی خواهند ماند و کدامیک فراموش و به یاد آورده نخواهد شد؟ بقای نام یا فنای تام ؟ مسأله این است! چه کسی فراموش نخواهد شد؟ آنکه در کارخانه شبیه­ سازی ادغام می­ شود و همه چیز را فراموش می­ کند؟ یا آنکه طرد می ­شود و در یگانگی و تنهایی خود هیچ چیز را فراموش نمی­ کند؟

ما چگونه می­ توانیم از این حذف و طرد دیگری توسط نظام ایدئولوژیک و دیگری تام و سرکوبگر، نجات پیدا کنیم؟ راهی برای آن هست؟ آیا برای زنده ماندن باید ادغام شد و یا مرگ و طرد شدن را پذیرفت؟ آیا پذیرش طرد و نهایتاً مرگ در سیستمی ایدئولوژیک و سرکوبگر با ارزش­ تر است یا به بیان آگامبن ادغام حذفی یا حذف ادغامی در سیستم؟ چگونه می­ توان به این مغاک ایدئولوژیک پدرسالارانه تن نداد و مصون ماند؟ هاله لاجوردی حفره­ و مغاکی را به ما نشان داد که نظم دانشگاهی موجود نمی خواهد درباره آن حرف زده شود. سیستمی که در میان افراد نهادینه و پذیرفته شده و سعی در عادی ­سازی آن می­ کنند و حتی دلسوزانه ما را بعد از مرگ هاله نصیحت می­ کنند که «راه او را نرو، تا طرد نشوی». مگر راه هاله چه بود؟

تن ندادن به نظام گفتمانی دیگری بزرگ، حتی به قیمت از دست دادن و از دست رفتن. تنها راه مصون ماندن از این مغاک تن دادن به یک انقلاب فردی است. همان که در وجود هاله لاجوردی بود. همان تن ندادن به میل دیگری. هاله نمونه دختران و زنانی است که به آنها یاد می­ دهند عاقل باشند و خلقیاتی سازگار داشته باشند تا توسط دیگری تمام پذیرفته شوند ولی آنها با جنونِ دوراندیش و تفسیر زنانۀ خود، سدِ راه عقل بزرگ دیگریِ نظام مردانه می ­شوند و راه خود را می ­روند. راهی که نتیجه شالوده­ شکنی نظم گفتمان حاکم و فروپاشی انسداد زبان مردسالارانه است و از هر نوع تقلید و فرافکنی مبرا است، و به حقیقت درون و به اصالت خویشتن رهنمون می­ شود. توسل به دوگانه عقلانیت-جنون زنانه رهایی از این سرکوب ایدئولوژیک را به حرکت و جنبشی ورای نظام زبانی حاکم تبدیل می­ کند که به جان خریدن خطر آن مستلزم کنشی رادیکال است، اما ابدی است و ارزش آن را دارد.

روایت هاله لاجوردی، روایت به انقیاد کشیده شدن سوژه زنانه از طریق نظم دانشگاهی و ساختارهای حفظ نظم موجود در میان عوام و خواص است. افرادی که دلسوزانه می­ گویند راه او را نروید تا به سرنوشت هاله دچار نشوید همان کسانی هستند که دلسوزانه و از روی مهر و محبت، گفتمان نظام دانشگاهی را صورت بندی می­ کنند و جنسیت زن را درون این گفتمان تعریف می­ کنند و اگر هویت جنسیتی زنانه­ ای خارج از چارچوب این گفتمان تعریف شود طرد خواهد شد.

روایت هاله لاجوردی، روایت به انقیاد کشیده شدن سوژه زنانه از طریق نظم دانشگاهی و ساختارهای حفظ نظم موجود در میان عوام و خواص است.

وقتی که امری طرد شده باز می­ گردد سعی می­ کنیم از کنارش بگذریم و به فراموشی بسپاریم این شکلی از سازوکار دفاعی است در برابر امر تحمل ­ناپذیر. اما درست همین­جا زمانی است که باید توقف کرد و به ریشه تروما و آسیب نزدیک شد. دلیل اصلی دردناک بودن این مرگ برای کسانی که حتی هاله لاجوردی را نمی­ شناختند این نیست که مرگ اتفاق افتاده یا در گذشته چه بر سر هاله لاجوردی رفته است شاید دلیل اصلی  دردناک بودن آن، ترس از تکرار آن در آینده برای زنان و دخترانی است که همچون هاله می­ خواهند خودِ خویشتن باشند، بی ­آنکه در سیستم سرکوبگر فردیت ادغام شوند. مرگ در انزوای هاله لاجوردی  علامت و هشداری است برای وقایع هولناک تر آینده. ما نگران آن هستیم که حادثه ای ناگوارتر از گذشته در آینده تکرار شود.

وقتی که امری طرد شده باز می­ گردد سعی می­ کنیم از کنارش بگذریم و به فراموشی بسپاریم این شکلی از سازوکار دفاعی است در برابر امر تحمل ­ناپذیر. اما درست همین­جا زمانی است که باید توقف کرد و به ریشه تروما و آسیب نزدیک شد.

راهِ واقعی برای رهایی یافتن از ترومای گذشته، نه تکرار هولناک آن، بلکه تکرار آن به مفهوم دلوزی آن به معنای «تکرار تفاوت» است. در نزد دلوز، تکرار نه به مثابه ی به یادآوردنِ امرِ گذشته و به اجرا در آوردنِ آن، بلکه تکرار به مثابه ی جدا شدن  و فرا رفتن از امر گذشته است. خیزی به درونِ گذشته تا برپایی رستاخیزی برای به جُنبش درآوردن خیزش های پیشین. باید تن داد به منطق «تکرار تفاوت» دلوزی و با ترومای سرکوب شده روبرو شد و بعد از آن مهیا و پذیرای تولد دوباره خود بود. هویت زنانه در سیستم­ های میل­ گر امروز که نوعی تن دادن به قدرت فاشیستی و سرکوب و پدرانه را طلب می­ کند بیش از هر زمان دیگر، نیازمند و مسئول تولد دوباره خود است.

هاله لاجوردی بعد از انزوای طولانی و خودخواسته با مرگ خود بار دیگر در میان دوست­ داران و یاران خود متولد می ­شود و در این برهه از زمان می­ شود شاهدی برای تاریخ نظم دانشگاهی. اندک اندک از عرصه آگاهی و جوانی به پختگی طغیان دست می ­یازد و دیگران را از واقعیتی که بر نظم و سیستم دانشگاهی سوار است و هویت جنسیتی زنانه را طرد می­ کند باخبر می ­سازد.

هاله لاجوردی را از دست داده ­ایم ولی می ­توانیم «خود» را در فضایِ بدن بدون اندام هاله بازتعریف و بازتولید کنیم، خودی که در آن هم آفریده و هم انکار می ­شود. تجربۀ-زیسته و تجربۀ-مرگ هاله از جنس زندگی است و نمی ­توان مرگ و فراموشی را در نام هاله لاجوردی و یاد او احساس کرد و پذیرفت. نام او هم زمان یادآور نظام بسته مردسالار و رهایی و آزادی سوژه زنانه است. اگر چه مفصل ­بندی سوژۀ زنانه حول دال گفتمان نظم دانشگاهی، اراده ­ای معطوف به برساختِ سوژه­ای «تن­ زدوده» را به عنوان سوژه دانشگاهی در قالب تودۀ بی ­شکل به نمایش می گذارد، اما به واسطه تعارض آشکار آن با رفتار دگراندیشان، به عنوان عامل تهدید گفتمان روشنفکری و آزادی مقبولیتی در بین دانش ­پژوهان ندارد و این سوژۀ زنانه برساخته حول دال آزادی و رهایی از ساختارهاست که به عرصه گفتمان و نظام زبانی وارد می ­شود.

تقدیم به روان پاک هاله لاجوردی

 یاد و خاطرش گرامی

ارسال نظر شما
مجموع نظرات : 0 در انتظار بررسی : 0 انتشار یافته : 0
  • نظرات ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط مدیران سایت منتشر خواهد شد.
  • نظراتی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • نظراتی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با خبر باشد منتشر نخواهد شد.