کد خبر : 41464
تاریخ انتشار : یکشنبه 3 ژانویه 2021 - 4:23

از بوم‌فرهنگ‌ها تا بوم‌نمایش، از رسم تا رقص (۲)

از بوم‌فرهنگ‌ها تا بوم‌نمایش، از رسم تا رقص (۲)

پیش از ظهور میترا در میان مردمان بومی فلات ایران، رسم های آیینی و سنتی و اجراهای گروهی وجود داشته است، پس رقص در ایران قدمتش بیش از میتراگرایی می باشد.

مهرپرستی - ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد

ایران با پیشینه ای چندین هزار ساله در تمدن، همواره نقش بزرگی در رقم زدن تاریخ جهان ایفا نموده است. این دوران همواره با بسیاری از پیروزی های شیرین و پایه‌گذاری اولین امپراطوری در جهان در کنار اتفاقات دردناک و شکست های متوالی همراه است. موارد زیر مقدمه یک کار تحقیقاتی جامع در مورد تاریخ رقص [های] ایرانی است که در سالهای پیش رو انجام می شود و امیدوارم از نظر کیفیت و محتوا، سهمی در بهبود شناخت این هنر ملی داشته باشد. تاریخ فراموش شده‌ی رقص [های] ایرانی، میراثی جهانی است که باید تولد دوباره ای را برای آن رقم بزنیم. من در این خلاصه-مقاله، هفت دوره گوناگون از آیین‌های پیش از تاریخ میتراگرایی تا زمان اکنون را که شامل وقایع و قسمتهای سرنوشت ساز، پیشرفت ها و حتی تخریب‌های این هنر نیز بوده است را انتخاب نموده و مورد بررسی قرار داده‌ام. همانطور که جامعه ایرانی و نسل جدید به سمت دوره‌ی روشنگری حرکت می کنند، ظهور هزارۀ جدید برای رقص [های] ایرانی نیز  بی‌گمان آبستن یک دوره‌ی پربار است (نیما کیان).

*

میترا و منشا رقص [های] ایرانی

منشا و ظهور رقص [های] ایرانی به عنوان یک هنر مستقل همزمان با پیدایش میتراگرایی و گسترش آن تخمین زده می‌شود. (من به شخصه شک دارم چنین حدس و گمانی درست باشد چرا که نگاره های پیش از تاریخی در منطقۀ غرب فلات ایران نشان وجود چنین هنری به قدمت ۴۰ هزار سال را دارد به عکس های زیر توجه بفرمایید. آبتین جاوید).

شکل ۱- قبوستان در کوه های قفقاز – کشور آذربایجان فعلی – فلات ایرانِ پیشین
بیش از ۴۰ هزار سال پیشینه
شکل ۲ – قوشاداش، معدن مس سونگون، شهرستان ورزقان – استان آذربایجان فعلی – فلات ایران پیشین؛ همان نقوش که نشان از حضور همان مردم در این پهنه را دارد – بیش از ۳۰ هزار سال پیشینه
شکل ۳ – دیوارنگاره های غارهای هومیان، میرملاس، دوشه و غیره در منطقه زاگرس، لرستانِ امروزی با ۱۴۸ هزار سال کهنگی
فلات ایران پیشین

(پیش از ظهور میترا در میان مردمان بومی فلات ایران، رسم های آیینی و سنتی و اجراهای گروهی وجود داشته است، پس رقص در ایران قدمتش بیش از میتراگرایی می باشد، نکته دوم اینکه طبق مطالعات صورت گرفته توسط دانشمندان ایرانی و غیر ایرانی که در دانشنامه بریتانیا هم اکنون به زبان انگلیسی و در اختیار همگان قرار دارد، به تفسیر بیان شده است که مردم  ایران چه پیش از ظهور مهر پرستی، چه همزمان با مهرپرستی یا میتراگرایی، مانند شبه قاره [هندِ امروزی] چند خدایی بوده و همۀ حدایان و الهه‌گان مورد احترام بوده اند، بدون شک با توجه به قدمت دیوارنگاره های زاگرس و گسترۀ سکونتگاه های بشر در این ناحیه که تا مرکز فلات را تحت تاثیر خود قرار داده است؛ رقص یا به زعم من بوم‌نمایش‌های آهنگین ایرانی را نمیتوان به میتراگرایی در مطالعات پیش از تاریخی به عنوانِ آغازِ حیاتِ این رفتار انسانی و اجتماعی محدود کرد. و با توجه به تمدن ایندوس که مرز فرهنگی ایران و هند است با استناد به چند خدایی بودن ایرانیان در آن ناحیه تا غرب فلات ایران هم نمیتوان فقط و فقط میترا را در تحول رقص در ایران دخیل دانست! پس دیگران الهه‌گان چه؟ آنها نقشی نداشته اند؟. آبتین جاوید).

میتراگرایی مشخصاً پیرامون الهه نور و خورشید ایرانیان باستان قرار گرفته است میترا شخصیت اصلی در این آیین پر رمز و راز است که در روزگار پایانی عهد باستان در تمام امپراتوری رم نیز گسترش یافت؛ معابد بی شمار وتصاویری که میترای افسانه ایی را در سه قاره ی جهان باستان یعنی آسیا ،اروپا وآفریقا به تصویر کشیده وجود دارند و آخرین یافته ها نیز در سال ۱۹۵۴ در لندن انجام شده است (حتی در متن انگلیسی ایشان نیامده است که پژوهشهای سال ۱۹۵۴ در لندن توسط چه کسی است یا در کدام منطقه از لندن چیزی یافته اند. آبتین جاوید).

مهمترین تشریفات مذهبی در آیین پرستش میترا قربانی کردن گاو نر برای او بود که این عمل از باور به شادی و نشاط زندگی بر می آمد؛ یکی از رفتارهای آیین در میان پیروان این کیش غسل تعمید در خون گاو نر و بعد از رقص آیینی که فقط توسط مردان اجرا می شد، صورت می گرفت. (نیاز به مطالعه بیشتر وجود دارد، اینکه چه جنسیت [مردانه یا زنانه] رفتاری توسط چه کسانی با چه جنسی [مرد یا زن] صورت می‌پذیرفت باید بررسی بزرگان داخلی و خارجی قرار گیرد؛ این نوشتار اگر حقیقت داشته باشد سند نیز دارد، پیشنهاد میکنم کتاب آیین میترا نوشته مارتین ورمازرن که به فارسی نیز برگردان شده است را همگی مطالعه کنیم. آبتین جاوید).

این اقدام تشریفاتی اولین شکل شناخته شده از رقص ایرانی و منشا رقص سحرآمیز تمدنِ دوران عتیق است (با توجه به ظهور ۵ تا ۷ هزارساله میترا در مقابل وجود ۱۴۸ هزار سالۀ رقص در بومیان ایران که عکسهای آن بالاتر آورده شد میترا منشا این رفتار اجتماعی و انسانی در ایران نیست. آبتین جاوید).

این رقص معمول مقدس پارسی است که به این عنوان شناخته میشود؛ مهمترین مبانی رقص [های] ایران باستان را می‌توان در اثر عالی تاریخ نگار یونانی هالیکارنیوس هردوتوس [هرودوت]  به نام “۹ کتاب” یافت، او تاریخ امپراتوری های آسیا و جنگهای ایران را تا سال ۴۷۸ قبل از میلاد شرح می دهد. (اگر معمول بوده است پس شواهدِ عمومیت دار بودن این آیین کجاست؟ نکتۀ دوم اینکه چرا رقصِ مقدسِ پارسی؟ مگر میتراگرایان چنین نمیکردند؟ چرا نامش رقص مقدس میترایی نیست؟… چنین نامگذاری های با برداشت شخصی و استناد به برداشتهای شخصیِ برخی نگارنده های غیرایرانی از رفتارهای اجتماعی این چنینی سرپوش گذاشتن و بسنده کردن به هر چه دیگران گفته اند میباشد بدون در نظر گفتن شواهدی که پیش چشم همگان قرار دارد، آبتین جاوید).

هرودت در موارد گوناگونی زندگی فرهنگی و اجتماعی پارسیان را ذکر و به تفصیل توضیح داده است؛ همچنین از تبادل فرهنگی گسترده ای که پارسیان با جهان باستان داشته اند یاد کرده است: “از هر گوشه ی شناخته شده جهان (باستان)، هنرمندان با استقبال زیاد دربار شاهان باستانی مواجه شده و توانایی هنری خود را در حضور شاهان و درباریان ایرانی ارائه و اجرا میکردند”.

به کوشش: نیما کیان
برگردان: محمد حسین داورزنی
ویرایش فنی: هدیه دولتشاهی
ویرایش محتوایی: زهرا روزبه-مریم رضانیا
نقد در متن: آبتین جاوید

تنظیم و گردآوری: پوریا فرجی

ارسال نظر شما
مجموع نظرات : 0 در انتظار بررسی : 0 انتشار یافته : 0
  • نظرات ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط مدیران سایت منتشر خواهد شد.
  • نظراتی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • نظراتی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با خبر باشد منتشر نخواهد شد.